Geometrija elektrifikacije - IZLOŽBA

Izložba nastaje kao translacija lokacija koje su definirane analizom memoranduma raznih tvrtki, korporacija, i dioničkih društava koje od kraja 19. stoljeća do 1944. godine (kada se mijenja paradigma vlasničkih odnosa), akumuliraju kapital koji se stječe putem eksploatacije prirodnih resursa (voda), ekstrakcije prirodnih bogatstava (ugljen, drvo, rude,…), elektrifikacije, širenja proto-kemijske i kemijske industrije. Taj kapital uvelike utječe na urbanizaciju Šibenika, no za (post)-kolonijalni model koji ovdje predlažemo kao model analize, bitno je ukazati na činjenicu da se prirodnim resursima i bogatstvima današnje Republike Hrvatske, eksploatacijom i ekstrakcijom tih resursa kao i posljedičnom redistribucijom tako akumuliranog kapitala, upravljalo iz dioničkih društava sa sjedištima u Beču, Budimpešti, Milanu, Rimu, Trstu, Parizu, Veneciji, itd.
Karte koje su osmislili Dario Crnogaća i Ana Selak tako predočavaju meta-lokacijsku mrežu kolanja prirodnih bogatstava koja su transformirana u kapital, te transverzalne poveznice s osovinama moći tog kapitala u Beču, Beogradu, Budimpešti, Rimu, Trstu, Veneciji, te monarhijskim administrativnim tijelima u Puli, Zadru. Za vrijeme Kraljevine SHS/Jugoslavije ovim centrima moći pridružuju se novi (Pariz), kao i novčarske institucije i banke u Beogradu i Zagrebu. Prisutne su transnacionalne rudarske korporacije sa sjedištem npr. kraj rudarskog okna u Siveriću odnosno na Monte Promini, ili pak u Drnišu, ali i velike (trans)nacionalne kompanije poput Jugoslavenskog Lloyda. Tijekom Prvog i Drugog svjetskog rata, prirodna bogatstva i njihova ekstrakcija, kao i proto-kemijska industrija imaju i snažan vojno-strateški značaj.
Izložba grafičko-likovnim alatima rekonstruira odnose moći u Habsburškoj monarhiji, Kraljevini SHS/Jugoslaviji te tzv. Nezavisnoj državi Hrvatskoj, kroz prizmu činjenice da je Šibenik bio među prvim gradovima u Europi i svijetu koji je bio osvijetljen izmjeničnom strujom.
Post(kolonijalni) model analize puteva eksploatacije i ekstrakcije prirodnih bogatstava tako oblikujemo ka jednoj novoj kronotopiji i kulturološkim, ekonomskim te tehnopolitičkim perspektivama koje iz takve kronotopije proizlaze: Šibenik u toj kronotopiji nije periferija, već centar izuzetnog tehnološkog napretka (drugi grad na svijetu čije su se ulice osvijetlile izmjeničnom električnom energijom), a lokalna protokemijska industrija (proizvodnja karbida) zajedno s tvornicom u Dugom Ratu svojedobno je predstavljala šestinu ukupne globalne protokemijske proizvodnje. Šibenik se tako, na pozadini imperijalističke mape jugoistočnog dijela Europe, ali i globalno, ističe kao progresivni industrijski grad koji se stapa sa srednjevjekovnom jezgrom i urbanizacijom oko te jezgre. Rekonceptualizacija povijesti Šibenika 20. stoljeća kroz ovakvo (post)-kolonijalno mapiranje otvara i nove tehno-političke mogućnosti osmišljavanja budućnosti grada, ali i regije.
Sonja Leboš